Ebru
Kleur en water
Kleur en water spelen een belangrijke rol in mijn leven. En die twee komen samen in deze techniek. Hoe dat werkt?
De eerste stap is het bewerken van het water met Arabisch gom. Dit moet zo’n 48 uur intrekken. Dat geeft me de tijd om de verf te prepareren. Ik gebruik daarvoor acrylverf. Elke verf heeft haar eigen structuur en hoeveelheid pigmenten, daarom heeft elke kleur haar eigen bewerking nodig.
Het water wordt in een ondiepe bak gedaan en daarna is het een kwestie van uitproberen, observeren en langzaam de verf verder bijstellen. Tot alle kleuren klaar zijn voor gebruik.
Dan pas kan ik echt aan de slag. Wanneer ik nu de verf op het water spat, blijft het drijven en de kleuren lopen niet in elkaar over.
En dan wordt het spannend. Ik leg verschillende gereedschappen klaar en bewerk daarmee de verf.
Je zou dus kunnen zeggen dat er meer bij dit proces komt kijken dan alleen schilderen: Kokkerellen, een beetje scheikunde en wellicht beeldhouwen met al die gereedschappen. Maar dat laatste is dan natuurlijk meer beeldbouwen.
Beweging en loslaten
Ik zeg hierboven dat het gaat om het bewerken van de verf, maar bij ebru draait het ook om loslaten. De verf reageert op andere omstandigheden: De temperatuur buiten, van het water, van de verf, de toevoegingen, de pigmenten.. Het is daarom moeilijk om vantevoren een plan op te stellen of ontwerp te bedenken. Ik start het proces intuïtief. De kleurkeuze en verspreiding van de verf gaan op gevoel.
Dan is het loslaten en kijken hoe de verf en het water op elkaar reageren. Wanneer ik me daarvoor open kan stellen, mijn gedachtegang los kan laten en puur kan ingaan op het moment, dan pas gebeuren er mooie dingen. Dan ben ik “in tune met het moment” en van daaruit komt de inspiratie.
Transfer
Ebru kunstwerken worden gemaakt door ontwerpen, patronen en motieven over te brengen op papier. Zodra ik het idee heb dat mijn afbeelding klaar is, leg ik papier op het water. Zo wordt de verf overgedragen op papier. Ook in deze stap kan het eindresultaat op het papier afwijken van wat je in de bak ziet. Het kan dus ook nog wel eens een verrassing zijn.
In ieder geval is geen enkele ebru hetzelfde. Dezelfde kleuren kunnen gebruikt worden, dezelfde gereedschappen kunnen ingezet worden, maar je kunt een beeld nooit helemaal kopiëren. Elk ebru werk is uniek.
De geschiedenis van Ebru
Wij noemen Ebru ook wel gemarmerd papier. De oudste referentie naar deze techniek is gevonden in Azië.In Japan is gemarmerd papier gevonden in een manuscript met waka-gedichten van Ōshikōchi Mitsune (eind 9e – begin 10e eeuw). Daar wordt gerefereerd aan Suminagashi, ofwel drijvende inkt.
Een andere mogelijke verwijzing is gevonden in China rond 986 in een compilatie met als titel “Four Treasures of the Scholar’s Study”. Eén van die schatten betreft een soort decoratief papier wat werd aangeduid als drijfzand of stromend zand.
Vanuit Azië is deze ambacht via de Zuideroute steeds meer naar het westen verspreid. Rond 1100 werd de kunst van het marmeren verder ontwikkeld in Perzië en/of Turkije. Het marmerpapier werd vooral gebruikt voor decoratie en als achtergrond van officiële documenten. Pas in de 16e werd het meer bekend in West Europa en werd het vooral gebruikt bij het binden van boeken.
Uiteraard is de ambacht op meer plekken op de wereldbol en in de geschiedenis terug te vinden. En hoewel de benaming in elke cultuur steeds een iets andere lading heeft, komt het steeds neer op beweging en natuur:
Drijvend zand, wolken, wolk en wind, wateroppervlakte, drijvende inkt, bont of kleurrijk.
Hoe langer ik bezig ben met het oefenen en spelen met deze techniek, hoe meer ik er ook van terug zie wanneer ik buiten ben. Bijvoorbeeld in het wolkendek.
